Η μακρά σκιά του Έμπολα
Οιατρός του χωριού επισκέπτεται μια άρρωστη ηλικιωμένη γυναίκα και της κάνει μια ένεση.Πολλοί παράγοντες συνδυάζονται για να περιπλέξουν την ομαλή μετάβαση για έναν επιζώντα από τον Έμπολα από ένα κέντρο θεραπείας πίσω στην κοινότητά του. Εικόνα: Shutterstock.
Όταν οι επιζώντες του Έμπολα προσπαθούν να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, το στίγμα, το τραύμα και οι μύθοι περιπλέκουν την επανένταξη στις κοινότητες.
Κατά τη διάρκεια της επιδημίας Έμπολα την περίοδο 2014-2016, μολύνθηκαν περισσότεροι από 28.600 άνθρωποι - σηματοδοτώντας τη μεγαλύτερη έξαρση του ιού από την ανακάλυψή του το 1976. Από αυτά τα κρούσματα, περίπου 11.325 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Τώρα, μια νέα έξαρση ξεκινά στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και, τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, υπάρχουν υπόνοιες ότι 130 άνθρωποι έχουν πεθάνει.
Αλλά για όσους επιβιώνουν από τον Έμπολα, η ζωή συχνά δεν επιστρέφει στο φυσιολογικό. Στην πραγματικότητα, το στίγμα, το τραύμα και οι μύθοι που περιβάλλουν την ασθένεια σημαίνουν ότι πολλοί αγωνίζονται να επιστρέψουν και να ενταχθούν στις κοινότητές τους. Οι ιδιοκτήτες εκδίδουν ειδοποιήσεις έξωσης σε επιζώντες του Έμπολα. Τα ταξί αρνούνται να τους παραλάβουν. Οι πωλητές της αγοράς αρνούνται να τους εξυπηρετήσουν. Επιζώντες έχουν επιστρέψει ακόμη και στα σπίτια τους για να βρουν τα υπάρχοντά τους καμένα για να αποτραπεί η εξάπλωση του ιού, συμπεριλαμβανομένων των δικών τους εργαλείων που χρησιμοποιούν για τη γεωργία και ζωτικών αποταμιεύσεων που έχουν μείνει κάτω από στρώματα .
Πολλοί επιζώντες έχουν επίσης χάσει μέλη της οικογένειάς τους και φίλους από τον ιό Έμπολα και συνεχίζουν να βιώνουν συνεχή πόνο ακόμη και μετά το εξιτήριο από τη θεραπεία. Έχουν αναφέρει ποικίλες επίμονες επιπτώσεις στην υγεία τους, όπως μειωμένη όραση, διαβήτη, υπέρταση, πνευμονία και γενική σωματική αδυναμία. Αυτό μόνο περιπλέκει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στην επιστροφή τους στην κανονική ζωή.
Ακόμα και όταν τα άτομα επιστρέφουν με ένα έγγραφο που επιβεβαιώνει ότι δεν αποτελούν πλέον κίνδυνο για την κοινότητά τους, η πλειοψηφία αντιμετωπίζει διακρίσεις, στιγματισμό και απόρριψη . Μερικοί επιζώντες έχουν μάλιστα δημιουργήσει αντίγραφα των εγγράφων τους και τα έχουν αναρτήσει σε δημόσιους χώρους στις κοινότητές τους για να αποδείξουν ότι είναι απαλλαγμένοι από τον ιό Έμπολα. Παρόλα αυτά, οι κάτοικοι παρέμειναν επιφυλακτικοί και συνεχίζουν να τους στιγματίζουν.
Για έναν ανώνυμο επιζώντα από τον Έμπολα και εργαζόμενο στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης , το στίγμα παραμένει πολύ μετά την εξαφάνιση της νόσου. «Το στίγμα ξεκινά από τη στιγμή που απλώς υποψιάζονται ότι έχεις την ασθένεια. Και μετά, όταν επιστρέφεις στην κοινότητα... Ακόμα κι αν βελτιωθείς, πάλι, δεν είναι το ίδιο».
«Όταν βγήκα από [τη μονάδα θεραπείας για τον Έμπολα], νομίζω ότι μου πήρε σχεδόν έξι μήνες για να αρχίσουν να έρχονται πελάτες όπως πριν... Για μια εβδομάδα μόλις άνοιγα και δεν μπορούσα να βρω κανέναν να αγοράσει τίποτα», είπε ένας άλλος επιζών από τον Έμπολα .
Ο Έμπολα έχει ποσοστό θνησιμότητας περίπου 50%. Εικόνα: Shutterstock.
Σημεία και συμπτώματα του Έμπολα
Σε μια έρευνα του Αυγούστου 2014, το 78% των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι δεν θα καλωσόριζαν πίσω στην κοινότητα έναν επιζώντα του Έμπολα μετά την ανάρρωση από την ασθένεια. Επίσης, ένα εθνικό δείγμα κατοίκων της Γουινέας τον Αύγουστο του 2014 διαπίστωσε ότι το 17% των ερωτηθέντων πίστευε λανθασμένα ότι οι επιζώντες του Έμπολα μπορεί να συνεχίσουν να μεταδίδουν την ασθένεια μέσω της περιστασιακής επαφής, όπως οι χειραψίες ή οι αγκαλιές.
«Το στίγμα συχνά εμφανίζεται με την εξάπλωση θανατηφόρων, ελάχιστα κατανοητών ασθενειών», δήλωσε η Meredith Stakem, σύμβουλος υγείας και διατροφής των Καθολικών Υπηρεσιών Αρωγής στη Δυτική Αφρική, προσθέτοντας ότι η αρχική αντίδραση στον Έμπολα την περίοδο 2014-2016 είναι παρόμοια με την έναρξη της επιδημίας του HIV.
Συγκεκριμένα, οι γυναίκες που έχουν επιβιώσει από τον ιό Έμπολα αντιμετωπίζουν μεγάλα εμπόδια στην επανέναρξη της κανονικής τους ζωής. Καθώς έχουν λιγότερη πρόσβαση σε θέσεις εργασίας και εκπαίδευση, οι γυναίκες και τα κορίτσια είναι πιο ευάλωτες κοινωνικά και οικονομικά . Για τις συζύγους και τα παιδιά των ανθρώπων που σκοτώθηκαν από τον ιό Έμπολα, υπάρχει μια πρόσθετη πίεση οικονομικών δυσκολιών και στιγματισμού.
Συνολικά, το στίγμα του Έμπολα έχει αποδειχθεί ότι επηρεάζει σημαντικά την ψυχική υγεία των προσβεβλημένων ατόμων, συμβάλλοντας στην κατάθλιψη, το άγχος, τη διαταραχή μετατραυματικού στρες και την αυτοκτονία.
Όπως και οι επιζώντες του Έμπολα, έτσι και οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης που φρόντιζαν ασθενείς με Έμπολα φέρεται να στιγματίστηκαν σε προηγούμενα ξεσπάσματα.
Μύθοι υπήρχαν επίσης γύρω από τις κοινότητες που επλήγησαν από τον Έμπολα, με τους ανθρώπους να εικάζουν την προέλευση του πώς εξαπλώθηκε μια ασυνήθιστη και νέα ασθένεια. «Οι κοινότητές μας έχουν πολλούς μύθους και όλα αυτά, πιστεύουν ότι αυτοί οι άνθρωποι [που μολύνθηκαν] ήταν μαγεμένοι. Ίσως έκλεψαν τις κατσίκες κάποιου», είπε ένας επιζών από τον Έμπολα.
Ενώ η ιατρική αντιμετώπιση προηγούμενων επιδημιών μπορεί να ήταν καλά οργανωμένη, με εμβόλια που χορηγήθηκαν σε περίπου 25.000 έως 30.000 άτομα κατά τη διάρκεια της επιδημίας 2014-2016, η κοινωνική αντιμετώπιση - που περιλαμβάνει ζητήματα όπως η παροχή βιώσιμων μέσων διαβίωσης, η υποστήριξη ορφανών και η ενσωμάτωση των επιζώντων στις κοινότητές τους - έτυχε μικρότερης έμφασης από τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Γι' αυτό παραμένει τόσο ζωτικής σημασίας να λαμβάνεται υπόψη η κοινωνική αντιμετώπιση για τις τρέχουσες και μελλοντικές επιδημίες.
Σε μια μελέτη , η οποία εξέτασε το ξέσπασμα του Έμπολα το 2022 στην κεντρική Ουγκάντα, προτάθηκαν διάφορα μέτρα ως τρόποι για τον μετριασμό του στιγματισμού του Έμπολα. Αυτά περιλαμβάνουν την έγκαιρη συμμετοχή ομάδων ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, τη δημιουργία ομάδων υποστήριξης επιζώντων από την έναρξη της επιδημίας και τη διευκόλυνση της ασφαλούς επαφής μεταξύ νοσηλευόμενων ασθενών και οικογενειών, όπως μέσω της χρήσης κινητών τηλεφώνων.
Επιπλέον, τα μέτρα ελέγχου της επιδημίας θα μπορούσαν να δώσουν προτεραιότητα στη διατήρηση της αξιοπρέπειας των ασθενών χωρίς να διακυβεύεται η δημόσια υγεία. Για να γίνει αυτό, τα μέτρα θα μπορούσαν να διασφαλίσουν την ιδιωτικότητα κατά την ιχνηλάτηση επαφών και τις ασφαλείς και αξιοπρεπείς ταφές, ώστε να ενθαρρυνθεί η συμμετοχή χωρίς φόβο κρίσης.
Ενώ η τελευταία επιδημία Έμπολα έληξε πριν από χρόνια, οι επιπτώσεις της εξακολουθούν να εκδηλώνονται στις κοινότητες σήμερα. Εάν δεν καταβληθούν προσπάθειες για την εξάλειψη των μύθων και του στιγματισμού, τέτοιες ισχυρές πεποιθήσεις μπορεί να επιμείνουν και στην επόμενη επιδημία.
Τελικά, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να δώσουν ίση σημασία στα ιατρικά και κοινωνικά ζητήματα κατά την αντιμετώπιση μελλοντικών επιδημιών, διασφαλίζοντας ότι οι ζωές των επιζώντων του Έμπολα μπορούν να βελτιωθούν πολύ μετά το τέλος των επιδημιών.
Από τη Βικτόρια Χιθ
περισσότερα,
Ebola Stigma and Its Impact on Outbreak Control: Lessons From Key Informant Interviews in Central Uganda-Amy Paterson1 | Olive Kabajaasi2 | Francess Adlard3 | Kkunsa Hadson Dimitrios4 | Ashleigh Cheyne1 |Yasin Ssewankambo5 | David Kaggwa6 | Piero Olliaro1 | Nathan Kenya-Mugisha2 | Amanda Rojek1
https://geographical.co.uk/news/the-long-shadow-of-ebola
https://www.unfpa.org/news/ebola-survivors-facing-stigma-unemployment-exclusion
https://www.unicef.org/drcongo/en/stories/combatting-stigmatization-ebola-survivors
.jpg)
