Ένα από τα πιο σημαντικά όρια των πλακών της Γης ...
Ένα από τα πιο σημαντικά όρια των πλακών της Γης είναι παλαιότερο από ό,τι πιστεύαμε προηγουμένως. Φωτογραφία-Sofia Stuart-Rasi/KUCB.
Η καταβύθιση κάτω από τα Αλεούτια Νησιά ξεκίνησε τουλάχιστον 56 εκατομμύρια χρόνια πριν.
Ανάμεσα στην Αλάσκα (ΗΠΑ) και την Καμτσάτκα (Ρωσία) βρίσκεται μια αλυσίδα νησιών και υποθαλάσσιων ηφαιστείων που εκτείνεται σε μήκος άνω των 3.000 χιλιομέτρων: οι Αλεούτιες Νήσοι. Τα πετρώματά τους αφηγούνται την ιστορία ενός από τα πιο σημαντικά όρια των πλακών της Γης, καθώς εδώ καταβυθίζεται η πλάκα του Ειρηνικού κάτω από τη Βορειοαμερικανική πλάκα. Μέχρι τώρα, δεν είχε προσδιοριστεί με σαφήνεια πότε σχηματίστηκε αυτή η ζώνη καταβύθισης.
Ερευνητές από τη Γερμανία, τη Ρωσία και τις ΗΠΑ έχουν πλέον δείξει ότι αυτό συνέβη τουλάχιστον 56 εκατομμύρια χρόνια πριν - σημαντικά νωρίτερα από ό,τι πιστευόταν προηγουμένως. Η νέα εποχή τοποθετεί την έναρξη της Αλεούτιας καταβύθισης στην αρχή μιας σημαντικής αναδιοργάνωσης των κινήσεων των πλακών στον Ειρηνικό.
«Τα Αλεούτια Νησιά αφηγούνται μια πολύ παλαιότερη τεκτονική ιστορία από ό,τι είχαμε υποθέσει προηγουμένως», λέει ο επικεφαλής συγγραφέας καθηγητής Δρ Kaj Hoernle, επικεφαλής της Ομάδας Πετρολογίας και Γεωχημείας στο Κέντρο GEOMAR Helmholtz για την Ωκεάνια Έρευνα στο Κίελο. «Σύμφωνα με τα ευρήματά μας, η έναρξη της καταβύθισης αντιπροσωπεύει ένα βασικό γεγονός που σηματοδότησε την έναρξη μιας σημαντικής περιόδου αναδιάρθρωσης των πλακών, διάρκειας περίπου 10 εκατομμυρίων ετών». Αυτές οι τεκτονικές και μαγματικές διεργασίες μπορεί επίσης να συνέβαλαν σε παγκόσμια κλιματικά γεγονότα στο τέλος του Παλαιόκαινου και στις αρχές του Ηώκαινου.
Αρχαία βράχια από ένα απομακρυσμένο νησιωτικό τόξο
Για να ανακατασκευάσει την πρώιμη ιστορία του Αλεούτιου Τόξου, η ομάδα συνέλεξε δείγματα πετρωμάτων από βασικά μέρη της νησιωτικής αλυσίδας και το υποθαλάσσιο υπόγειό της. Αυτά τα δείγματα συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια των ερευνητικών αποστολών KALMAR SO201 και BERING SO249, καθώς και μιας αποστολής στα ρωσικά νησιά Κομαντόρσκι Μέντνι και Μπέρινγκ. Αυτό επέτρεψε τη συστηματική διερεύνηση τόσο του αμερικανικού όσο και του ρωσικού τμήματος των Αλεούτιων Νήσων για πρώτη φορά.
Στη συνέχεια, οι ερευνητές προσδιόρισαν την ηλικία των πετρωμάτων χρησιμοποιώντας δύο ανεξάρτητες μεθόδους χρονολόγησης: χρονολόγηση ουρανίου-μολύβδου κρυστάλλων ζιρκονίου και χρονολόγηση αργού-αργού ηφαιστειακών πετρωμάτων και ορυκτών. Το αποτέλεσμα ήταν σαφές: τα παλαιότερα ίχνη καταβύθισης είναι τουλάχιστον 56 εκατομμυρίων ετών. Η διαδικασία ξεκίνησε έτσι πολύ νωρίτερα από ό,τι είχαν υποδείξει πολλά προηγούμενα μοντέλα.
Αυτή η παλαιότερη εποχή είναι σημαντική επειδή τοποθετεί τη γέννηση της ζώνης καταβύθισης των Αλεούτιων Νήσων στην αρχή μιας σημαντικής αλυσίδας τεκτονικών γεγονότων και μιας αναδιοργάνωσης των κινήσεων των πλακών στον Ειρηνικό. Κατά τη διάρκεια αυτού του διαστήματος, σχηματίστηκαν αρκετές ζώνες καταβύθισης και ηφαιστειακά τόξα γύρω από τον Ειρηνικό, ένα κέντρο εξάπλωσης (μεσοωκεάνια κορυφογραμμή) βυθίστηκε και μια μεγάλη πυριγενής επαρχία συγκρούστηκε με το βορειοαμερικανικό περιθώριο. Το Αλεούτιο Τόξο φαίνεται επομένως να αντιπροσωπεύει ένα κομμάτι ενός πολύ μεγαλύτερου τεκτονικού παζλ.
Μια πιθανή σύνδεση με την αρχαία υπερθέρμανση του πλανήτη
Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον το γεγονός ότι η πρόσφατα προσδιορισμένη ημερομηνία συμπίπτει με το Θερμικό Μέγιστο Παλαιόκαινου-Ηώκαινου (PETM). Εκείνη την εποχή, η Γη βίωσε ένα από τα πιο ακραία φυσικά φαινόμενα θέρμανσης στην πρόσφατη ιστορία της, με τις μέσες παγκόσμιες θερμοκρασίες να αυξάνονται κατά περισσότερο από 5 βαθμούς Κελσίου σε μια γεωλογικά σύντομη περίοδο περίπου 10.000 έως 15.000 ετών. Μόλις περίπου 150.000 χρόνια αργότερα οι θερμοκρασίες επέστρεψαν σε επίπεδα παρόμοια με αυτά πριν από την έναρξη του PETM.
Οι συγγραφείς τονίζουν ότι δεν μπορεί ακόμη να αποδειχθεί άμεση αιτιώδης σύνδεση με τον σχηματισμό της ζώνης καταβύθισης των Αλεούτιων Νήσων. Ωστόσο, ο χρόνος είναι εντυπωσιακός. Οι ερευνητές συζητούν εάν ο σχηματισμός μεγάλων ζωνών καταβύθισης θα μπορούσε να έχει συμβάλει στην απελευθέρωση άνθρακα μέσω ηφαιστειακής δραστηριότητας, υδροθερμικής δραστηριότητας ή ανύψωσης ρηχών θαλάσσιων λεκανών. Τέτοιες διεργασίες μπορεί να έχουν μεταφέρει μεγάλες ποσότητες άνθρακα στον ωκεανό και την ατμόσφαιρα.
Προς το παρόν, αυτή παραμένει μια επιστημονική υπόθεση που απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση. Παρ 'όλα αυτά, η μελέτη υποδηλώνει ότι η γέννηση σημαντικών ζωνών καταβύθισης μπορεί να αξίζει περισσότερης προσοχής ως πιθανή αιτία ή ενισχυτής αρχαίων γεγονότων υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Γεωδίφης με πληροφορίες από τη σελίδα eurekalert.org
περισσότερα,
Κέντρο Χέλμχολτζ για την Ωκεάνια Έρευνα του Κιέλου (GEOMAR)
Tectonic and climatic implications of the Aleutian Arc initiation ≥56 million years ago-K. Hoernle, B. Jicha, M. Portnyagin, S. Zahirovic, D. Müller, F. Hauff, C. Timm, T. W. Höfig, G. Yogodzinski, M. Guillong, C. Berndt, D. Savelyev, R. Bezard & B. Baranov
https://www.nature.com/articles/s41467-026-73363-y
https://www.eurekalert.org/news-releases/1132358
https://www.kucb.org/government/2024-12-13/aleutians-see-growth-as-alaskas-overall-population-is-expected-to-decline
