Γιατί τα σκίνα δακρύζουν μόνο στη Χίο;
Οι θεοί μπορεί να διάλεξαν τη Χίο, αλλά η φύση έβαλε κι αυτή το χέρι της. Το «δάκρυ» δεν είναι μαγεία. Είναι γεωλογία, κλίμα και λίγη τρέλα χιώτικη.
Στη νότια Χίο, στα Μαστιχοχώρια, το υπέδαφος είναι ξερό, ασβεστολιθικό, φτωχό. Οι ντόπιοι το λένε «ασπρόχωμα». Δύσκολο χώμα, που ζορίζει το δέντρο. Κι όταν το μαστιχόδεντρο, Pistacia lentiscus var. chia, ζορίζεται, αμύνεται. Βγάζει τη ρητίνη του για να κλείσει τις πληγές από το κέντημα. Σε άλλα μέρη της Μεσογείου το ίδιο δέντρο υπάρχει - από την Πορτογαλία μέχρι το Ισραήλ. Αλλά εκεί το χώμα είναι πλούσιο, το νερό άφθονο. Το δέντρο τεμπελιάζει. Δεν χρειάζεται να δακρύσει. Μόνο στη Χίο πονάει τόσο όσο χρειάζεται.
Το καλοκαίρι στη νότια Χίο είναι ξερό και καυτό. Τα μελτέμια χτυπάνε αλύπητα. Η υγρασία μηδέν. Αυτό το σοκ κάνει τη ρητίνη να πήζει γρήγορα και να γίνεται κρύσταλλος αντί να τρέχει και να χάνεται στο χώμα. Αν βρέξει τον Αύγουστο, η σοδειά καταστρέφεται. Λιώνει. Γι’ αυτό οι μαστιχοπαραγωγοί κοιτάνε τον ουρανό και σταυροκοπιούνται όλο το καλοκαίρι.
Οι επιστήμονες λένε πως το χιώτικο σκίνο έχει μια γενετική ιδιαιτερότητα. Είναι ποικιλία ενδημική. Πήγαν, το φύτεψαν στην Τουρκία, στην Ιταλία, στην Καλιφόρνια. Έβγαλε φύλλα, έβγαλε κλαριά. Μαστίχα όμως; Ελάχιστη ή καθόλου. Σαν να καταλαβαίνει το δέντρο πως δεν είναι σπίτι του. Σαν να κρατάει το δάκρυ του μόνο για τη Χίο και μετά είναι οι άνθρωποι. 5000 χρόνια παράδοση. Το κέντημα θέλει τέχνη: ούτε πολύ βαθύ να πληγώσεις το δέντρο θανάσιμα, ούτε ρηχό να μην δακρύσει. Το καθάρισμα, το κοσκίνισμα, το πλύσιμο – όλα με το χέρι. Η UNESCO το αναγνώρισε το 2014 ως Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ανθρωπότητας. Δεν είναι απλά γεωργία. Είναι ιεροτελεστία.
Ήταν ο Άγιος Ισίδωρος; Ήταν το ασπρόχωμα και ο βοριάς; Η αλήθεια είναι κάπου στη μέση.
Οι παλιοί λένε: «Η μαστίχα θέλει πόνο για να γίνει. Πόνο της γης, πόνο του δέντρου, πόνο του ανθρώπου που σκύβει». Ίσως γι’ αυτό τη λένε δάκρυ. Γιατί τίποτα πολύτιμο δεν γεννιέται χωρίς να κλάψεις λίγο πρώτα.
Από το 1997 η μαστίχα Χίου είναι ΠΟΠ προϊόν. Μόνο από αυτά τα 24 χωριά μπορεί να λέγεται «Μαστίχα Χίου». Όλα τα άλλα είναι απλά ρετσίνι.
Την επόμενη φορά που θα μασήσεις μαστίχα, κλείσε τα μάτια. Θα καταλάβεις ότι μέσα της έχει κλείσει λίγο ήλιο, λίγο αλάτι, και τον καημό ενός νησιού που έμαθε να κάνει το δάκρυ του χρυσάφι.
Άννα Δανάλη/φβ
