Ζηνί, εκεί όπου η ενεργή τεκτονική συναντά τους Ζήνες θεούς

«Άλλοτε είναι καθαρός ο Δίας, άλλοτε βρέχει» Θεόκριτος [315 π.Χ-260 π.Χ], γεννήθηκε [ή έζησε κατά άλλους] στην Κω, ένας από τους σημαντικότερους ποιητές της Ελληνιστικής εποχής, πρωτοπόρος της βουκολικής ποίησης.

Δεξιά της φωτογραφίας, το Ζηνί της Κεφάλου Κω επί ιταλοκρατίας. Ο όρμος της Κεφάλου πριν από περίπου 540-530 χιλ.χρόνια αποτελείτο από κάποιες βραχονησίδες που συνδέονταν μεταξύ τους με ρηχή θάλασσα, με βάθος έως 100 μ.

Τότε κάτω από το νερό της θάλασσας ξεσπάει ένα ηφαίστειο που παρασύρει ασβεστόλιθους του βυθού και ηφαιστειακό υλικό από προηγούμενες εκρήξεις. Η τεράστια έκρηξη συνοδεύεται από κατάρρευση καλδέρας που δημιουργεί ένα βουνό με σχεδόν κυκλική επιφάνεια. Η έκρηξη αφήνει πίσω της λόφους και ένα βύθισμα γύρω από το οποίο διαμορφώνεται η σημερινή πεδιάδα της Κεφάλου.

Η ζωή στο ακραίο περιβάλλον επανέρχεται σχετικά σύντομα. Μετά την απόθεση της ανώτερης πυροκλαστικής ακολουθίας της Κεφάλου, ακραιόφιλοι οργανισμοί εποικίζουν το τοξικό και μη φιλικό γεωπεριβάλλον. Αντί να χρησιμοποιούν ενέργεια φωτός από τον ήλιο, κατασκευάζουν μόρια με βάση τον άνθρακα με ενέργεια που απελευθερώνεται από το υδρόθειο και το μεθάνιο.

Οργανισμοί όπως το Halobacterium volcanii, ανθεκτικοί σε αλατόνερο, αρχίζουν να επικρατούν και να προετοιμάζουν τον φυσικό γενετικό μετασχηματισμό. Οι κυτταροπλασματικές γέφυρες που σχηματίζονται μεταξύ των κυττάρων χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά του DNA από το ένα κύτταρο στο άλλο σε κάθε κατεύθυνση.

Σιγά σιγά οι ακραίοι οργανισμοί κάνουν πιο φιλικό το έδαφος της Κεφάλου για εμάς και τα άλλα είδη.

Τα χρόνια περνούν και οι εξωγενείς δυνάμεις αναλαμβάνουν το lifting πριν ακόμη ιδρυθεί η πανάρχαια Αστυπάλαια. Ο ηφαιστειακός δόμος της Κεφαλούχας ελκύει Φοίνικες, Λέλεγες και όχι μόνο όπου ιδρύουν την πρώτη Αστυπάλαια της ιστορίας.

Κάποια στιγμή το βουνό μετονομάζεται Ζηνί από βωμό που ήταν αφιερωμένος στον Δία. Πάνω στο δεύτερο σε ύψος βουνό [354μ] της Δυτικής Κω, μετά το επίσης ηφαιστειακό Λάθρα [428μ], οι Κεφαλιανοί λατρεύουν ξεχωριστούς θεούς[ ή θεές]. Οι προσφορές τους συνοδεύονται από ύμνους, προσευχές, θυμίαμα στις τελετουργίες και θυσίες ζώων και καρπών [φρούτων, λαχανικών, δημητριακών], ψαριών σύμφωνα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θεού και της γιορτής.

Στις επιγραφές τους οι Κεφαλιανοί, όπως και οι Κώοι, φαίνεται ότι κάνουν τη χρήση της δοτικής [ο Ζευς,του Ζηνός, τω Ζηνί]. Ο Αν. Καραναστάσης έγραψε ότι αρχαία ίχνη βωμού του Δία βρέθηκαν στο βουνό. Το Ζηνί αντί του Δίι επιβεβαιώνεται από αρχαία κωακή επιγραφή «έθυε [θυσίαζε] Ζηνί βουντέλεον» του 4ο-3ο αιώνα π.Χ. Την δοτική του Ζευς [Ζηνί] έχει χρησιμοποιήσει και ο Όμηρος.

Ο Βωμός του Δία ίσως κατασκευάστηκε μετά τον μέγιστο σεισμό του 411 π.Χ που εκδηλώθηκε από το κεντρικό τμήμα του Ρήγματος Κω. Πριν δεν είναι απίθανο να υπήρχε ναός αφιερωμένος στον Ποσειδώνα, τον σύζυγο της Αστυπάλαιας.

Ο Ποσειδώνας στην Κω λατρευόταν ως Ίσθμιος και Γεράστιος [Αρχαία ονομασία ενός μήνα στη Λακεδαίμονα, στην Καλαβρία και στην Τροιζήνα]. Αντιστοιχούσε στον αττικό Ελαφηβολιώνα-Μουνιχιώνα  [Μάρτιο ή Απρίλιο], επίσης ονομαζόταν ένας μήνας στην Κω, που αντιστοιχούσε με τον Αύγουστο.

Επιγραφή του 2ου αιώνα π.Χ που βρίσκεται στο Μουσείο της Κων/πολης μας λέει για συμμετοχή σε θρησκευτική ιεροτελεστία προς τιμή του Ποσειδώνα. Γίνονταν γιορτές με θυσίες. Νομίσματα της Κω παρουσιάζουν τον Ποσειδώνα γεγονός που σχετίζεται με την έντονη και ενεργή τεκτονική της Κω.

Σήμερα, στο Ζηνί συναντάται η Παναγία Ζηνιώτισσα [Εισόδια της Θεοτόκου], μία βασιλική που λέγεται ότι είναι παλαιότερη των 100 χρονών.

Ο Δίας, πατέρας των θεών και των ανθρώπων λατρεύτηκε στην Κω, κυρίως στον αρχαίο Δήμο Αλεντίων Πελητών όπου βρέθηκε ναός Σεβαστού Διός του Στρατίου. Σύμφωνα με τη μυθολογία ο Στράτιος [στρατιώτης, στρατιωτικός] ονομάστηκε από έναν γιο του σοφού βασιλιά Νέστορα της Πύλου, ενώ αναφέρεται και στην Οδύσσεια του Ομήρου.

Ναός του Δία υπάρχει και στο χώρο του Ασκληπιείου. Πιθανόν ένας ακόμη ναός Πασίου Διός βρισκόταν δυτικά από την τοποθεσία Γυαλοί του αρχαίου Δήμου Αιγηλίων στο ανατολικό τμήμα της καλδέρας του Παράδεισου. Επιπλέον κοντά στην Αγ.Άννα στο αρχαίο Στάδιο της πόλης αναφέρθηκε η ύπαρξη Ναού του Δία από τους Ιταλούς αρχαιολόγους.

Γεωδίφης

Πηγές:

1.Ιστορία των Σεισμών της Κω,2018-2023

2.Παιδί της Ρέας, τριλογία

3. Τοπωνύμια- Αν.Καραναστάσης

    ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

Στην Αστυπάλαια, την αρχαία πρωτεύουσα της Κω, η Παναγιά Ζηνιώτισα στην κορυφή ενός ηφαιστειακού δόμου,ηλικίας 540000 ετών. Στη θέση ενός αρχαίου ιερού που σύμφωνα με τον αείμνηστο Τάσο Καραναστάση ήταν αφιερωμένο στον Δία , από τον οποίο το βουνό ονομάστηκε Ζηνί.Ωστόσο Ζήνες θεοί ήταν ο Ζευς, ο Άδης και ο Ποσειδώνας. Δεν αποκλείεται το Ζηνί να μην αναφέρεται στην δοτική του Ζευ, αλλά σε ένα άγνωστο ιερό ή ακόμη βωμό του Ποσειδώνα, συζύγου της φοινικικής βασίλισσας Αστυπάλαιας, από την οποία ονομαστήκε η σημερινή Κέφαλος, και αδελφής της Ευρώπης.

Η πυροκλαστική ακολουθία της Κεφάλου.

Ο υποθαλάσσιος χώρος της έκρηξης.

Ο ηφαιστειακός πόρος της έκρηξης που πριν από 550-530 χιλ. χρόνια γέννησε την Καλδέρα της Κεφάλου.Στην φωτογραφία διακρίνεται το Κοχυλάρι , ο ''λαιμός'' του νησιού εκ του Ζηνός, το βουνό του Δία. Τελικά τα ιζήματα είναι πιθανότερο να καταλήγουν στον πόρο της έκρηξης.

Ζηνί, χάρτης με τοπωνύμια και ρήγματα της περιοχής.

Πανοραμική λήψη, η βραχονησίδα Καστρί το όρος Ζηνί και στο βάθος δεξιά το παραλιακό Καμάρι στην καλδέρα της Κεφάλου. Οι αρχαιολογικές έρευνες των τελευταίων χρόνων,στο Καμάρι,αποκάλυψαν έναν παραλιακό οικισμό (5ο αιώνα-654 μ.Χ) να αναπτύχθηκε πάνω από τον ρωμαϊκό οικισμό και πιθανότατα πάνω από τον Δήμο Ισθμιωτών (ελληνιστικής περιόδου). Δεξιά της φωτογραφίας η τοποθεσία Μία Λάκκος.

Το βουνό του Δία, το Ζηνί στην Κέφαλο. Από panoramio.