Αν ο Θεός είναι παντοδύναμος, παντογνώστης και απόλυτα καλός, γιατί υπάρχουν το κακό και o πόνος;
Αντίγραφο μιας ρωμαϊκής μαρμάρινης κεφαλής του αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου Επίκουρου, που χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ.Χ.
Το «Επικούρειο Παράδοξο» είναι ένα φιλοσοφικό δίλημμα που ρωτά πώς ένας παντοδύναμος, παντογνώστης και παντολάτρης Θεός μπορεί να υπάρχει παράλληλα με την παρουσία του κακού και του πόνου.
Ένα φιλοσοφικό δίλημμα
Είναι μια εκδοχή του αρχαίου «προβλήματος του κακού»: αν ο Θεός είναι παντοδύναμος, παντογνώστης και απόλυτα καλός, γιατί υπάρχουν το κακό και o πόνος;
Αν ο Θεός θέλει να σταματήσει το κακό αλλά δεν μπορεί, τότε δεν είναι παντοδύναμος. Αν μπορεί να το σταματήσει αλλά επιλέγει να μην το κάνει, η τέλεια καλοσύνη του τίθεται υπό αμφισβήτηση.
Παρά το όνομά της, η περίφημη διατύπωση πιθανότατα δεν είναι ένα σωζόμενο απόσπασμα από τον Επίκουρο (341-270 π.Χ.). Είναι γνωστή κυρίως μέσω του Χριστιανού συγγραφέα Λακτάντιου, ο οποίος έζησε περίπου 500-600 χρόνια αργότερα και απέδωσε ένα παρόμοιο επιχείρημα στον Επίκουρο.
Αιώνες αργότερα, φιλόσοφοι όπως ο Ντέιβιντ Χιουμ βοήθησαν στη διάδοση εκδοχών του διλήμματος. Το πρόβλημα του κακού έγινε μια από τις πιο διαρκείς συζητήσεις στη φιλοσοφία της θρησκείας. Οι προτεινόμενες απαντήσεις περιλαμβάνουν την υπεράσπιση της ελεύθερης βούλησης, την ιδέα ότι ο πόνος μπορεί να συμβάλλει στην ηθική ή πνευματική ανάπτυξη και την πιθανότητα οι άνθρωποι απλώς να μην μπορούν να κατανοήσουν όλους τους λόγους πίσω από τις πράξεις του Θεού.
Χωρίς τον Λακτάντιο να διαφυλάσσει το απόσπασμα σε μια χριστιανική πολεμική κατά του παγανισμού, η ακριβής διατύπωση του «Επικούρειου Παραδόξου» θα μπορούσε να είχε χαθεί από την ιστορία, καθιστώντας έναν Χριστιανό απολογητή τον κύριο λόγο για τον οποίο το αίνιγμα παραμένει διάσημο στη δυτική φιλοσοφία σήμερα.
Η μοναδική δυναμική μεταξύ Επίκουρου και Λακτάντιου
Συνοψίζεται στα παρακάτω:
Α. Ο Επίκουρος δεν πίστευε ότι ο Θεός ήταν «Κακός»: Ο Επίκουρος (341–270 π.Χ.) δεν ήταν στην πραγματικότητα άθεος. Πίστευε ότι οι θεοί υπήρχαν ως τέλεια, ήρεμα όντα που ζούσαν σε ευδαιμονία. Ωστόσο, χρησιμοποίησε αυτό το παράδοξο για να υποστηρίξει ότι οι θεοί δεν παρεμβαίνουν στις ανθρώπινες υποθέσεις, επειδή η φροντίδα για τον ανθρώπινο πόνο θα διατάρασσε την ειρηνική, τέλεια κατάσταση του νου τους (αταραξία).
Β. Το Αντεπιχείρημα του Λακτάντιου: Γράφοντας γύρω στο 313 μ.Χ., ο Λακτάντιος επιτέθηκε στον Επίκουρο υποστηρίζοντας ότι ένας Θεός που δεν μπορεί να θυμώσει με το κακό είναι ένας παθητικός, άχρηστος Θεός. Ο Λακτάντιος υποστήριξε ότι ο Θεός επιτρέπει το κακό σκόπιμα, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να ασκούν ελεύθερη βούληση, να αναπτύσσουν αρετή και να κατανοούν τη σοφία, υποστηρίζοντας ότι το καλό δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς το αντίθετό του.
Γ. Ιστορικό Μυστήριο της Συγγραφής: Πολλοί σύγχρονοι μελετητές πιστεύουν ότι ο Επίκουρος μπορεί να μην έγραψε καθόλου το παράδοξο. Το δίλημμα μοιάζει πολύ με τα επιχειρήματα που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Σκεπτικοί (όπως ο Σέξτος Εμπειρικός). Είναι απολύτως πιθανό ο Λακτάντιος να απέδωσε λανθασμένα το αίνιγμα στον Επίκουρο ή να τροποποίησε ένα σκεπτικό επιχείρημα για να παρουσιάσει τον επικουρισμό ως ηθική απειλή για τον Χριστιανισμό.
Ο Λεύκιος Καικίλιος Φιρμιανός Λακτάντιος (Lucius Cæcilius Firmianus Lactantius, 250 - 325) ήταν συγγραφέας της πρωτοχριστιανικής περιόδου, ο οποίος έγινε σύμβουλος του πρώτου χριστιανού Ρωμαίου αυτοκράτορα, Κωνσταντίνου Α', καθοδηγώντας τη θρησκευτική του πολιτική, ενώ ήταν και δάσκαλος του γιου του Κωνσταντίνου, Κρίσπου. Λόγω της ρητορικής του δεινότητας ονομάστηκε από τους μεταγενέστερους λογίους «Χριστιανός Κικέρων».
Γεωδίφης με πληροφορίες από Historic Vids, Βικιπαίδεια
περισσότερα
@historyinmemes
